Costa Brava, Lebanon (Lebanon/106’/2021)
Direction: Mounia Akl
മൂനിയ അഖ്ല് (Mounia Akl) സംവിധാനം ചെയ്ത് 2021-ൽ അന്താരാഷ്ട്ര ചലച്ചിത്ര വേദികളിൽ വലിയ ചർച്ചയായ ലെബനീസ് ചിത്രമാണ് ‘കോസ്റ്റ ബ്രാവ, ലെബനൻ’ (Costa Brava, Lebanon). സാധാരണ പ്രേക്ഷകന് വളരെ ലളിതമായി ആസ്വദിക്കാൻ പറ്റുന്ന കുടുംബകഥ എന്ന രീതിയിലാണ് ഈ ചിത്രം ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നതെങ്കിലും, ഇതിന്റെ അടിത്തട്ടിൽ കിടക്കുന്നത് ലെബനൻ എന്ന രാജ്യം നേരിടുന്ന കടുത്ത രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക തകർച്ചയുടെയും പാരിസ്ഥിതിക അഴിമതിയുടെയും നേർച്ചിത്രമാണ്. ഒരു കുടുംബത്തിന്റെ സ്വകാര്യ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് ഭരണകൂടത്തിന്റെ മാലിന്യങ്ങൾ ഇരച്ചുകയറുമ്പോൾ സംഭവിക്കുന്ന ആന്തരികവും ബാഹ്യവുമായ സംഘർഷങ്ങളെ ഈ ചിത്രം മനോഹരമായി ദൃശ്യവൽക്കരിക്കുന്നു.
ലെബനന്റെ തലസ്ഥാനമായ ബെയ്റൂട്ട് (Beirut) നഗരത്തിലെ കടുത്ത വായു മലിനീകരണത്തിൽ നിന്നും, തെരുവുകളിൽ കുന്നുകൂടിയ ടൺ കണക്കിന് മാലിന്യങ്ങളിൽ നിന്നും, ഭരണകൂടത്തിന്റെ അഴിമതി നിറഞ്ഞ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും രക്ഷപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഒരു കുടുംബത്തിലാണ് സിനിമ ആരംഭിക്കുന്നത്. കുടുംബനാഥനായ വാലിദ് (സാലി ബക്രി), ഭാര്യ സുരയ്യ (നാദിൻ ലബാകി), അവരുടെ കൗമാരക്കാരിയായ മകൾ താല(നാദിയ കാർബെൽ), ഒൻപത് വയസ്സുകാരിയായ റിം, വാലിദിന്റെ അമ്മ സൈന എന്നിവരാണ് വീട്ടിലെ അംഗങ്ങൾ.
നഗരത്തിലെ ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന അന്തരീക്ഷത്തോട് വിടപറഞ്ഞ്, ഇവർ ലെബനനിലെ വിദൂര മലനിരകളിൽ, പച്ചപ്പ് നിറഞ്ഞ ഒരു മനോഹര താഴ്വരയിൽ സ്വന്തമായി ഒരു വീട് വച്ചു താമസമാരംഭിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ എട്ട് വർഷമായി പുറംലോകവുമായോ ഗവൺമെന്റിന്റെ സംവിധാനങ്ങളുമായോ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാതെയാണ് ഇവർ ജീവിക്കുന്നത്. സ്വന്തം പറമ്പിൽ പച്ചക്കറികൾ നട്ടുപിടിപ്പിച്ചും, ഒലീവ് എണ്ണ ഉത്പാദിപ്പിച്ചും, പ്രകൃതിയോട് ഇണങ്ങി ജീവിക്കുന്ന ഇവർ കുട്ടികളെ സ്കൂളിൽ വിടാതെ വീട്ടിൽ തന്നെയാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്. നഗരത്തിലെ അഴുക്കുകളിൽ നിന്നും രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നും തങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും സ്വതന്ത്രരാണെന്ന് വാലിദ് വിശ്വസിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ ‘യൂട്ടോപ്യൻ’ (Utopian) അല്ലെങ്കിൽ സ്വപ്നതുല്യമായ സമാധാനം പെട്ടെന്നൊരു ദിവസം തകിടം മറിയുന്നു.
അപ്രതീക്ഷിതമായി ഒരു ദിവസം ഒരു വലിയ ക്രെയിനും ഏതാനും ട്രക്കുകളും കുടുംബത്തിന്റെ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള ഒഴിഞ്ഞ ഭൂമിയിലേക്ക് കടന്നുവരുന്നു. അവർ അവിടെ ലെബനീസ് പ്രസിഡന്റിന്റെ ഒരു കൂറ്റൻ കോൺക്രീറ്റ് പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കുന്നു. സർക്കാരിന്റെ പുതിയ “ഹരിത പദ്ധതിയുടെ” (Green Project) ഭാഗമായി ബെയ്റൂട്ടിലെ മാലിന്യപ്രശ്നം ശാശ്വതമായി പരിഹരിക്കാൻ പോകുന്ന അത്യാധുനിക ലാൻഡ്ഫിൽ (മാലിന്യ നിക്ഷേപ കേന്ദ്രം) വരുന്നത് തങ്ങളുടെ വീട്ടുപടിക്കലാണെന്ന് വാലിദും കുടുംബവും ഞെട്ടലോടെ തിരിച്ചറിയുന്നു.
പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദമായ പ്രോജക്റ്റ് ആണെന്ന് ഗവൺമെന്റ് അവകാശപ്പെടുമ്പോഴും, അവിടെ നടക്കുന്നത് ശുദ്ധമായ വഞ്ചനയാണെന്ന് ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വ്യക്തമാകുന്നു. ഭീമാകാരമായ യന്ത്രങ്ങൾ ഇരുപത്തിനാല് മണിക്കൂറും പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു. ബെയ്റൂട്ട് നഗരത്തിലെ സകല അഴുക്കുകളും വഹിച്ചുകൊണ്ട് നൂറുകണക്കിന് ട്രക്കുകൾ ദിവസവും അവിടെയെത്തുന്നു. പതുക്കെപ്പതുക്കെ മാലിന്യങ്ങൾ മലപോലെ കുന്നുകൂടുന്നു. രാത്രികാലങ്ങളിൽ തൊഴിലാളികൾ മാരകമായ പ്ലാസ്റ്റിക്-രാസമാലിന്യങ്ങൾ രഹസ്യമായി കത്തിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നതോടെ ആ താഴ്വരയിലെ ശുദ്ധവായു വിഷപ്പുകയായി മാറുന്നു. കിണറ്റിലെ വെള്ളത്തിൽ അഴുക്ക് കലരുന്നു. ജെസിബികളുടെയും കട്ടറുകളുടെയും ശബ്ദം അവരുടെ പ്രകൃതിദത്തമായ നിശബ്ദതയെ പൂർണ്ണമായി ഇല്ലാതാക്കുന്നു.
ഈ ബാഹ്യമായ മാലിന്യക്കടന്നുകയറ്റം ആ കുടുംബത്തിന്റെ ഉള്ളിലെ വിയോജിപ്പുകളെയും ആന്തരിക സംഘർഷങ്ങളെയും പുറത്തുകൊണ്ടുവരുന്നു. മാലിന്യപ്ലാന്റ് ഒരു ഉൽപ്രേരകം പോലെ പ്രവർത്തിച്ച് ഓരോ കഥാപാത്രത്തിന്റെയും യഥാർത്ഥ ആഗ്രഹങ്ങളെ തുറന്നു കാട്ടുന്നു:
സിസ്റ്റത്തോടുള്ള ദേഷ്യം കാരണം വാലിദ് കൂടുതൽ കർക്കശക്കാരനാകുന്നു. ഈ പ്ലാന്റ് നിയമവിരുദ്ധമാണെന്ന് തെളിയിക്കാൻ അയാൾ നിയമപോരാട്ടത്തിന് ശ്രമിക്കുന്നു. എന്തുവന്നാലും ഈ മണ്ണ് വിട്ടുപോകില്ലെന്ന വാശിയിൽ അയാൾ സൈറ്റ് മാനേജരോട് നിരന്തരം വഴക്കിടുന്നു.
മുൻപ് നഗരത്തിൽ വലിയ ജനപ്രീതിയുള്ള ഗായികയും ആക്ടിവിസ്റ്റുമായിരുന്നു ഭാര്യ സുരയ്യ. ലാൻഡ്ഫില്ലിലെ തൊഴിലാളികൾ അവളെ തിരിച്ചറിയുകയും അവളുടെ പാട്ടുകൾ വെക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ അവൾ തന്റെ പഴയ നഗരജീവിതത്തെയും അവിടുത്തെ മനുഷ്യരെയും മിസ്സ് ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുന്നു. ഈ മലമുകളിലെ താമസം ഒരു പ്രതിരോധമല്ല, മറിച്ച് പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഒളിച്ചോട്ടമാണെന്ന് അവൾ ചിന്തിക്കുന്നു. മലമുകളിലെ ഒറ്റപ്പെടലിൽ ശ്വാസംമുട്ടുന്ന മൂത്ത മകൾ താലയ്ക്ക്, അവിടെയെത്തുന്ന ചെറുപ്പക്കാരായ തൊഴിലാളികൾ ഒരു കൗതുകമാകുന്നു. അവളിൽ കൗമാരകാല ലൈംഗിക ഉണർവ് ഉണ്ടാകുകയും അവൾ അതിരുകൾ ഭേദിച്ച് പുറത്തുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഒൻപത് വയസ്സുകാരിയായ ഇളയ മകൾ റിം ആകട്ടെ അച്ഛന്റെ ഭയങ്ങൾ അതേപടി ഉൾക്കൊണ്ട് കടുത്ത മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു. അവൾ ദിവസവും വരുന്ന മാലിന്യ വണ്ടികൾ എണ്ണാനും വായുവിലെ വിഷാംശം അളക്കാനും തുടങ്ങുന്നു.
ഈ സിനിമയുടെ ഏറ്റവും വലിയ കരുത്ത് അത് മുന്നോട്ടുവെക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയമാണ്. ലെബനൻ നേരിടുന്ന യഥാർത്ഥ പാരിസ്ഥിതിക-സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധികളെ പശ്ചാത്തലമാക്കിയാണ് മൂനിയ അഖ്ല് ഈ ചിത്രം സംവിധാനം ചെയ്തിരിക്കുന്നത്.
ഗവൺമെന്റ് തങ്ങളുടെ പദ്ധതികളെ “പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദം” എന്ന് ലേബൽ ഒട്ടിച്ച് ജനങ്ങളെ പറ്റിക്കുന്നതിനെ സിനിമ ശക്തമായി എതിർക്കുന്നു. പ്രസിഡന്റിന്റെ പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ വായ മൂടിക്കെട്ടാനാണ് അധികാരികൾ ശ്രമിക്കുന്നത്.
വാലിദും സുരയ്യയും തമ്മിലുള്ള തർക്കത്തിലൂടെ സിനിമ വലിയൊരു രാഷ്ട്രീയ ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നുണ്ട്. സിസ്റ്റം ചീഞ്ഞുനാറുമ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മാറി നടന്ന് ഒരു സ്വകാര്യ സ്വർഗ്ഗം പണിയുകയാണോ വേണ്ടത്, അതോ ആ സിസ്റ്റത്തിനുള്ളിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അതിനെതിരെ പോരാടുകയാണോ വേണ്ടത്? വാലിദിന്റെ വഴി ഒളിച്ചോട്ടത്തിന്റേതാണെന്ന് സുരയ്യ വിശ്വസിക്കുന്നു. ജനങ്ങൾക്കൊപ്പം നിന്ന് പോരാടുമ്പോഴേ മാറ്റമുണ്ടാകൂ എന്ന് അവൾ വാദിക്കുന്നു. മലമുകളിൽ വന്ന് താമസിക്കാൻ ആ കുടുംബത്തിന് സാധിച്ചത് അവർ സാമ്പത്തികമായി ഒരു പരിധി വരെ സുരക്ഷിതരായതുകൊണ്ടാണ്. എന്നാൽ സാധാരണക്കാരായ ജനങ്ങൾക്ക് നഗരത്തിലെ വിഷപ്പുക ശ്വസിച്ചു ജീവിക്കുകയല്ലാതെ മറ്റ് മാർഗ്ഗമില്ല എന്ന കയ്പേറിയ യാഥാർത്ഥ്യവും ചിത്രം അടിവരയിടുന്നു.
സംവിധായിക വളരെ പതുക്കെയാണ് കഥ പറയുന്നത്. ഒരു വശത്ത് പ്രകൃതിയുടെ മനോഹരമായ ദൃശ്യങ്ങളും മറുവശത്ത് കുന്നുകൂടുന്ന മാലിന്യത്തിന്റെ ഭീകരതയും ക്യാമറക്കണ്ണുകളിലൂടെ പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ അവൾക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.
അഭിനേതാക്കളുടെ പ്രകടനമാണ് ചിത്രത്തിന്റെ ജീവൻ. വാലിദായി അഭിനയിച്ച സാലി ബക്രിയും, സുരയ്യയായി ജീവിച്ച പ്രശസ്ത സംവിധായികയും നടിയുമായ നാദിൻ ലബാകിയും തമ്മിലുള്ള കെമിസ്ട്രി ഗംഭീരമാണ്. പ്രണയവും അതേസമയം തന്നെ ആശയപരമായ വിയോജിപ്പും അവരുടെ കണ്ണുകളിൽ കാണാം. റിം എന്ന കുട്ടിയായി അഭിനയിച്ച ബാലനടിയുടെ പ്രകടനം പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സ് നിറയ്ക്കും.
ഫോർമുല സിനിമകളെപ്പോലെ ഒരു ശുഭപര്യവസാനമല്ല ഈ ചിത്രത്തിനുള്ളത്. കാരണം യഥാർത്ഥ ജീവിതത്തിൽ പാരിസ്ഥിതിക പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പെട്ടെന്ന് ഒരു മാന്ത്രിക പരിഹാരമില്ല. ‘കോസ്റ്റ ബ്രാവ’ അവസാനിക്കുന്നത് പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ ഒരു ചോദ്യചിഹ്നം ബാക്കിവെച്ചുകൊണ്ടാണ്. വിട്ടുവീഴ്ചകൾ ചെയ്ത് വിഷലിപ്തമായ ആ മണ്ണിൽ തന്നെ തുടരണമോ, അതോ പരാജയം സമ്മതിച്ച് തിരികെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങണമോ എന്ന കഠിനമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തിന് മുന്നിൽ ആ കുടുംബം നിൽക്കുമ്പോൾ സിനിമ തീരുന്നു.
സിനിമ എന്ന മാധ്യമത്തെ ഗൗരവമായി കാണുന്നവർക്കും, പരിസ്ഥിതിയും രാഷ്ട്രീയവും മനുഷ്യബന്ധങ്ങളും എങ്ങനെ പരസ്പരം പിണഞ്ഞു കിടക്കുന്നു എന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഏവർക്കും തികച്ചും അനുയോജ്യമായ ഒരു മികച്ച ദൃശ്യാനുഭവമാണ് ഈ ചിത്രം.
