‘ദി കപ്പ്’

പ്രൊഫ. ഷാജി ജോസഫ്

The Cup (Bhutan/93’/1999)
Director: Khyentse Norbu
ഭൂട്ടാനീസ് സംവിധായകനും ലാമയുമായ ഖയൻസെ നോർബുവിൻറെ (Khyentse Norbu) കന്നിചിത്രമാണ് ‘ദി കപ്പ്’ (The Cup). തിബറ്റൻ ഭാഷയിൽ ‘Phorpa’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ചിത്രം, ആഗോള സിനിമയിൽ തന്നെ തികച്ചും വ്യത്യസ്തവും ഹൃദയസ്പർശിയുമായ ഒരു ദൃശ്യാനുഭവമാണ്. പരമ്പരാഗത ബുദ്ധമത വിശ്വാസങ്ങളും ആധുനിക ലോകത്തിന്റെ ഫുട്ബോൾ ഭ്രാന്തും എങ്ങനെ ഒരു ഹിമാലയൻ ബുദ്ധവിഹാരത്തിൽ കൂട്ടിമുട്ടുന്നു എന്ന് നർമ്മത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ ഈ ചിത്രം കാണിച്ചുതരുന്നു. യഥാർത്ഥ ബുദ്ധ സന്യാസിമാരെ അണിനിരത്തി, അവരുടെ യഥാർത്ഥ ജീവിത പശ്ചാത്തലത്തിൽ ചിത്രീകരിച്ചു എന്നതാണ് ഈ സിനിമയുടെ ഏറ്റവും വലിയ സവിശേഷത.

ഇന്ത്യയിലെ ഹിമാലയൻ അതിർത്തിയോട് ചേർന്നുള്ള ഒരു തിബറ്റൻ ബുദ്ധ വിഹാരത്തിലാണ് (Monastery) കഥ നടക്കുന്നത്. സ്വന്തം ജന്മനാടായ തിബറ്റിൽ ചൈനീസ് അധിനിവേശം രൂക്ഷമായതിനെ തുടർന്ന്, ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ വേണ്ടി മലനിരകൾ താണ്ടി ഇന്ത്യയിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചവരാണ് ഇവിടുത്തെ അന്തേവാസികൾ. വളരെ ശാന്തവും കർശനമായ മത നിയമങ്ങളുള്ളതുമായ ഒരു അന്തരീക്ഷമാണ് അവിടെയുള്ളത്. പ്രാർത്ഥനകളും ധ്യാനവും മതപഠനവുമായി സന്യാസിമാർ കഴിയുന്ന ഒരിടം.

എന്നാൽ ഈ ശാന്തതയ്ക്കുള്ളിൽ, ലോകത്തെ മുഴുവൻ ആവേശത്തിലാഴ്ത്തിയ 1998-ലെ ഫിഫ ഫുട്ബോൾ ലോകകപ്പിന്റെ (FIFA World Cup 1998) അലയൊലികൾ എത്തിച്ചേരുന്നു. ആശ്രമത്തിലെ യുവ സന്യാസിമാരിൽ പ്രധാനിയായ ഓർഗ്യൻ (Orgyen) ഒരു കടുത്ത ഫുട്ബോൾ പ്രേമിയാണ്, സുഹൃത്ത് ലോദോയും (Lodo) അവനൊപ്പമുണ്ട്. ഫ്രാൻസിന്റെ ഇതിഹാസ താരം ‘സിനദിൻ സിദാന്റെ’ പേരെഴുതിയ ഫ്രഞ്ച് ജേഴ്സി സ്വന്തം ഷേംഡാപ്പിനുള്ളിൽ (സന്യാസിമാരുടെ വസ്ത്രം) ഒളിപ്പിച്ചു നടക്കുന്ന ആളാണ് ഓർഗ്യൻ. പ്രാർത്ഥനാ സമയങ്ങളിൽ പോലും അവന്റെ മനസ്സിൽ ഫുട്ബോൾ തന്ത്രങ്ങളാണ്.

ലോകകപ്പ് അതിന്റെ ഫൈനൽ ഘട്ടത്തിലേക്ക് അടുക്കുകയാണ്. ബ്രസീലും ഫ്രാൻസും തമ്മിലുള്ള കലാശപ്പോരാട്ടം കാണാൻ ഓർഗ്യനും കൂട്ടുകാർക്കും കൊതിയുണ്ട്. എന്നാൽ ആശ്രമത്തിൽ ടിവിയോ റേഡിയോയോ ഇല്ല. രാത്രിയിൽ കളി നടക്കുമ്പോൾ എല്ലാവരും ഉറങ്ങിക്കഴിഞ്ഞ ശേഷം ഓർഗ്യനും ലോദോയും ആശ്രമത്തിന്റെ മതിൽ ചാടി അടുത്തുള്ള ഗ്രാമത്തിലേക്ക് ഒളിച്ചോടുന്നു. അവിടെയുള്ള ഒരു പ്രാദേശിക കടയിലെ ചെറിയ ടിവിയിൽ കളി കാണാനാണ് അവർ ശ്രമിക്കുന്നത്. എന്നാൽ, പാതിവഴിയിൽ വെച്ച് ആശ്രമത്തിലെ കടുത്ത അച്ചടക്കക്കാരനായ ഗെഷെ (അച്ചടക്ക ചുമതലയുള്ള മുതിർന്ന സന്യാസി) ഇവരെ പിടികൂടുന്നു. ശിക്ഷയായി ആശ്രമം വൃത്തിയാക്കാൻ അദ്ദേഹം കൽപ്പിക്കുന്നു.

ലോകകപ്പ് ഫൈനൽ മത്സരം തത്സമയം കാണാൻ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ ഒരു ടിവിയും സാറ്റലൈറ്റ് ഡിഷും വാടകയ്ക്ക് എത്തിക്കുക മാത്രമാണ് ഏക വഴി എന്ന് ഓർഗ്യൻ മനസ്സിലാക്കുന്നു. ഇതിനായി ആശ്രമത്തിലെ മുഖ്യ ലാമയോട് (Abbot) അവർ അനുവാദം ചോദിക്കുന്നു. പ്രാപ്തനായ, എന്നാൽ ബാഹ്യലോകത്തെ വിനോദങ്ങളെക്കുറിച്ച് വലിയ ധാരണയില്ലാത്ത ഒരു വൃദ്ധനാണ് മുഖ്യ ലാമ. ഫുട്ബോൾ എന്താണെന്ന് പോലും അദ്ദേഹത്തിന് അറിയില്ല. രണ്ട് രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ ഒരു തോലിൻ സഞ്ചിക്കായി (പന്ത്) പോരടിക്കുന്ന കളിയാണെന്ന് ഓർഗ്യൻ അദ്ദേഹത്തിന് വിശദീകരിച്ചു കൊടുക്കുന്നു. ടിബറ്റിൽ നിന്നും പുതിയ രണ്ട് കുട്ടികൾ കൂടി ആശ്രമത്തിൽ ചേരുന്ന സമയമായിരുന്നു അത്. ഫുട്ബോൾ എന്താണെന്ന് പോലും അറിയാത്ത മുഖ്യ ലാമ, കുട്ടികളുടെ സന്തോഷത്തിനായി ടിവി വാടകയ്ക്കെടുക്കാൻ അനുവാദം നൽകുന്നു.

അനുവാദം ലഭിച്ചെങ്കിലും വലിയൊരു പ്രതിസന്ധി അവരുടെ മുന്നിലുണ്ടായിരുന്നു — ടിവിയും ഡിഷും വാടകയ്ക്കെടുക്കാൻ ആവശ്യമായ പണം അവരുടെ കയ്യിലില്ല. പണം കണ്ടെത്താൻ ഓർഗ്യനും കൂട്ടുകാരും കഠിനമായി ശ്രമിക്കുന്നു. ആശ്രമത്തിലെ കുട്ടികൾ തങ്ങളുടെ പോക്കറ്റ് മണിയും, ചെറിയ സമ്പാദ്യങ്ങളും ഓർഗ്യനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. പുതിയതായി വന്ന പാൽഡൻ തന്റെ അമ്മ നൽകിയ വിലപിടിപ്പുള്ള വാച്ച് ഓർഗ്യന് നൽകുന്നു. ഓർഗ്യൻ ആ വാച്ചും തന്റെ കയ്യിലുള്ള ചില സാധനങ്ങളും ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു കടക്കാരന്റെ അടുത്ത് പണയം വെച്ച് ആവശ്യമായ പണം കണ്ടെത്തുന്നു.

ടിവിയും വലിയൊരു സാറ്റലൈറ്റ് ഡിഷും ട്രക്കിൽ ആശ്രമത്തിൽ എത്തിക്കുമ്പോൾ അവിടെയുള്ള എല്ലാവരിലും വലിയ അത്ഭുതവും ആവേശവും നിറയുന്നു. എന്നാൽ ഫൈനൽ മത്സരത്തിന്റെ തൊട്ടുമുമ്പ് സാറ്റലൈറ്റ് സിഗ്നൽ ലഭിക്കാത്തത് അവരെ ആശങ്കയിലാഴ്ത്തുന്നു. ആ രാത്രി, ആശ്രമത്തിലെ വലിയ ഹാളിൽ പ്രായഭേദമന്യേ എല്ലാ സന്യാസിമാരും ടിവിക്ക് മുന്നിൽ ഒത്തുകൂടുന്നു. ഫ്രാൻസും ബ്രസീലും തമ്മിലുള്ള ആവേശകരമായ മത്സരം അവർ ഒരുമിച്ച് കാണുന്നു. അച്ചടക്കക്കാരനായ ഗെഷെ പോലും കളി കണ്ട് ആവേശഭരിതനാകുന്നു. സിദാൻ ഗോൾ അടിക്കുമ്പോൾ ഓർഗ്യനും കൂട്ടരും ആർത്തുവിളിക്കുന്നു. കളി അവസാനിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാവരുടെയും മുഖത്ത് വലിയൊരു സംതൃപ്തി ഉണ്ടായിരുന്നു.

ഭൗതികമായ കാര്യങ്ങളിൽ നിന്നും വിട്ടുനിൽക്കുന്ന ബുദ്ധസന്യാസിമാരുടെ ജീവിതത്തിലും ഫുട്ബോൾ എന്ന കളി എങ്ങനെ സന്തോഷവും ഒത്തൊരുമയും കൊണ്ടുവരുന്നു എന്നാണ് സിനിമ പറഞ്ഞുവയ്ക്കുന്നത്. തിബറ്റൻ ജനതയുടെ രാഷ്ട്രീയവും നാടുകടത്തപ്പെടലിന്റെ വേദനയും പശ്ചാത്തലത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിലും, തികച്ചും ലളിതവും നർമ്മം നിറഞ്ഞതുമായ രീതിയിലാണ് ചിത്രീകരണം. പശ്ചാത്തലത്തിൽ, മുഖ്യ ലാമ തന്റെ ജന്മനാടായ തിബറ്റിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നതും, ഭൗതികമായ ഇത്തരം താല്പര്യങ്ങൾ താൽക്കാലിക സന്തോഷങ്ങൾ മാത്രമാണെന്ന തിരിച്ചറിവ് പങ്കുവെക്കുന്നതുമായ ദൃശ്യങ്ങൾ സിനിമയ്ക്ക് വലിയൊരു ആഴം നൽകുന്നു.

സംവിധായകൻ ഒരു ബുദ്ധ ലാമ കൂടിയാണ്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ആശ്രമജീവിതത്തെ ഒട്ടും കൃത്രിമത്വമില്ലാതെ അവതരിപ്പിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. സാധാരണ സിനിമകളിൽ ബുദ്ധസന്യാസിമാരെ അതീവ ഗൗരവക്കാരോ, ഭൗതിക സുഖങ്ങളോട് അകലം പാലിക്കുന്നവരോ ആയാണ് ചിത്രീകരിച്ചു കാണുന്നത്. എന്നാൽ അവർക്കും സാധാരണ മനുഷ്യരെപ്പോലെ വികാരങ്ങളും തമാശകളും ആഗ്രഹങ്ങളുമുണ്ടെന്ന് നോർബു കാണിച്ചുതരുന്നു. തിരക്കഥയിലെ നർമ്മം വളരെ സ്വാഭാവികമാണ്.

സിനിമയിലെ ഏറ്റവും വലിയ പോസിറ്റീവ് ഘടകം അതിലെ അഭിനേതാക്കളാണ്. യഥാർത്ഥ ആശ്രമത്തിലെ സന്യാസിമാരായ ജെമ്യാങ് ലോധ്രോ (ഓർഗ്യൻ), നെതൻ ചോഗ്ലിംഗ് (ഗെഷെ) എന്നിവരാണ് പ്രധാന കഥാപാത്രങ്ങളെ അവതരിപ്പിച്ചത്. ക്യാമറയ്ക്ക് മുന്നിൽ ആദ്യമായി നിൽക്കുകയാണെന്ന് തോന്നിക്കാത്ത വിധം മനോഹരമായാണ് അവർ അഭിനയിക്കുന്നത്. ഓർഗ്യൻ എന്ന കഥാപാത്രത്തിന്റെ കുസൃതികളും ഫുട്ബോളിനോടുള്ള ഭ്രാന്തും പ്രേക്ഷകരിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പടരും.
പോൾ വാരന്റെ (Paul Warren) ഛായാഗ്രഹണം ഹിമാലയൻ മലനിരകളുടെ ഭംഗിയും ആശ്രമത്തിന്റെ നിഗൂഢമായ ശാന്തതയും കൃത്യമായി പകർത്തിയിട്ടുണ്ട്. ടിബറ്റൻ പ്രാർത്ഥനാ മന്ത്രങ്ങളും പശ്ചാത്തല സംഗീതവും സിനിമയുടെ മൂഡ് നിലനിർത്താൻ സഹായിക്കുന്നു.

‘ദി കപ്പ്’ കേവലം ഒരു ഫുട്ബോൾ സിനിമയല്ല, മറിച്ച് മനുഷ്യന്റെ ആഗ്രഹങ്ങളും രാഷ്ട്രീയവും ആത്മീയതയും കായിക വിനോദവും ഒരേ നൂലിൽ കോർത്ത് ലളിതമായി സമന്വയിപ്പിച്ച ഒരു ദൃശ്യകാവ്യമാണ്. സ്വന്തം നാട് നഷ്ടപ്പെട്ട് അഭയാർത്ഥികളായി കഴിയുമ്പോഴും, ഫുട്ബോൾ എന്ന കളി ഈ മനുഷ്യർക്ക് നൽകുന്ന ഒരുമയും പ്രതീക്ഷയും ചെറുതല്ല. ‘ദി കപ്പ്’ കണ്ടുകഴിയുമ്പോൾ പ്രേക്ഷകരുടെ മനസ്സിൽ ഒരു വലിയ പുഞ്ചിരിയും ഒപ്പം ചെറിയ ആർദ്രതയും ബാക്കിയാകും.