Quo Vadis, Aida? (Bosnia and Herzegovina\101 minutes\2020)
Director : Jasmila Zbanic
ഈ സിനിമയെ മറ്റ് യുദ്ധ സിനിമകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത് സംഘർഷത്തിൽ പെട്ടുപോകുന്ന മനുഷ്യരുടെ വേദനയുടെ തീവ്രമായ ചിത്രീകരണമാണ്. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുപകരം, യുദ്ധത്തിൻ്റെ അരാജകത്വങ്ങൾക്കിടയിൽ അതിജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന
സാധാരണക്കാരുടെ ദൈനംദിന പോരാട്ടങ്ങളിലേക്ക് നമ്മെ കൊണ്ടുപോകുന്നു സംവിധായക. ഐഡയുടെ കണ്ണുകളിലൂടെ, അവളുടെ കുടുംബത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ എടുക്കേണ്ട വേദനാജനകമായ തീരുമാനങ്ങൾക്കും, അതുപോലെ തന്നെ ദുരന്തം തടയാൻ യുഎൻ സേനയ്ക്ക് കഴിയില്ലെന്നുള്ള യാഥാർഥ്യം നിസ്സഹായതയോടെ വീക്ഷിക്കുന്ന ഹൃദയഭേദകമായ കാഴ്ചകൾക്കും നാം സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു.
യുഗോസ്ലാവിയയുടെ തകർച്ചയെത്തുടർന്ന് 1992 മുതല് 1995 വരെ നീണ്ട ബോസ്നിയന് യുദ്ധത്തിന്റെ അനുഭവങ്ങളെ അതിൻ്റെ തീവ്രതയിൽ പ്രേക്ഷകരുടെ മുന്നിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ സംവിധായിക (Jasmila Zbanic) വിജയിച്ചിട്ടുണ്ട്.
1995-ലെ വേനൽക്കാലത്ത് ബോസ്നിയയിലെ ചെറുപട്ടണമായ സ്രെബ്രെനിക്കയിൽ നടന്ന വംശഹത്യയാണ് ചിത്രത്തിന്റെ പ്രമേയം. സിനിമ സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത് സ്രെബ്രെനിക്കയിലെ മുഴുവൻ സ്ത്രീകൾക്കും അവരുടെ കൊല്ലപ്പെട്ട ആൺമക്കൾ, പിതാക്കന്മാർ, ഭർത്താക്കന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, അയൽക്കാർ എന്നിവർക്കാണ്. 1995 ജൂലൈ 11 മുതല് 22 വരെ 12 ദിവസങ്ങളിലായി ആണുങ്ങളെ മാത്രം തിരഞ്ഞു പിടിച്ചു നടപ്പിലാക്കിയ വംശഹത്യയിൽ 8372 ജീവനുകളാണ് ഹോമിക്കപ്പെട്ടത്. രണ്ടാം ലോക മഹായുദ്ധത്തിന് ശേഷം യൂറോപ്പ് കണ്ട ഏറ്റവും വലിയ കൂട്ടക്കൊലയായിരുന്നു ബോസ്നിയയില് നടന്നത്. കൂട്ടകൊലയ്ക്കുപരി ഇതൊരു വംശഹത്യയായിരുന്നു. 45 ലക്ഷം മാത്രം ജനസംഖ്യയുള്ള രാജ്യത്ത് 92 മുതല് 95 വരെ നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധത്തില് ഒരു ലക്ഷത്തിലധികം പേര് കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇരുപതിനായിരത്തിലേറെ സ്ത്രീകള് പട്ടാളക്കാരാല് ബലാല്സംഗം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
സെർബ് സൈന്യം നഗരത്തിലേക്ക് ഇരച്ചു കയറുബോൾ പലായനം ചെയ്യുന്ന ജനങ്ങൾ UN സേഫ് സോണിലെ അഭയാർത്ഥി ക്യാമ്പിൻ്റെ അകത്തും പുറത്തുമായി അഭയം തേടുന്നു. UN സംഘത്തിലെ വിവർത്തകയായി ജോലിനോക്കുന്ന ഐഡ (Jasna Duricic) എന്ന ബോസ്നിയൻ സ്ത്രീയാണ് കേന്ദ്ര കഥാപാത്രം. ജസ്ന മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെക്കുന്നു. UN ന്റെ സമാധാന ശ്രമങ്ങളിൽ ഐഡക്ക് വിശ്വാസമില്ല. വരുവാനിരിക്കുന്ന ദുരന്തങ്ങളിൽ നിന്നും തൻ്റെ ഭർത്താവിനെയും രണ്ടാൺമക്കളെയും രക്ഷിച്ചെടുക്കാനുള്ള തീവ്രവും ഹൃദയഭേദകവുമായ ഓട്ടപ്പാച്ചിലാണ് നാം കാണുന്നത്. ബോസ്നിയൻ യുദ്ധത്തിൻ്റെ ഭയാനകമായ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് കാഴ്ചക്കാരെ കൊണ്ട് പോകുന്നു സിനിമയിൽ.
സങ്കൽപ്പിക്കാനാവാത്ത ദുരന്തത്തെ അഭിമുഖീകരിക്കുന്ന മനുഷ്യപ്രതിരോധത്തിന്റെ ശക്തമായ തെളിവായി വർത്തിക്കുന്നു ഐഡ. വംശീയ കലാപം നടക്കുമ്പോൾ കയ്യുംകെട്ടി നോക്കി നിന്ന UN സമാധാനസേനയുടെ നിഷ്ക്രിയത്വവും ലോക രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ മൗനങ്ങളും ചിത്രത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്യുന്നുണ്ട്.
ഈ സിനിമയെ മറ്റ് യുദ്ധ സിനിമകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്സം ഘർഷത്തിൽ പെട്ടുപോകുന്ന മനുഷ്യരുടെ വേദനയുടെ തീവ്രമായ ചിത്രീകരണമാണ്. യുദ്ധക്കളത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതിനുപകരം, യുദ്ധത്തിൻ്റെ അരാജകത്വങ്ങൾക്കിടയിൽ അതിജീവിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്ന
സാധാരണക്കാരുടെ ദൈനംദിന പോരാട്ടങ്ങളിലേക്ക് നമ്മെ കൊണ്ടുപോകുന്നു സംവിധായക. ഐഡയുടെ കണ്ണുകളിലൂടെ, അവളുടെ കുടുംബത്തെ സംരക്ഷിക്കാൻ എടുക്കേണ്ട വേദനാജനകമായ തീരുമാനങ്ങൾക്കും, അതുപോലെ തന്നെ ദുരന്തം തടയാൻ യുഎൻ സേനയ്ക്ക് കഴിയില്ലെന്നുള്ള യാഥാർഥ്യം നിസ്സഹായതയോടെ വീക്ഷിക്കുന്ന ഹൃദയഭേദകമായ കാഴ്ചകൾക്കും നാം സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു.
ഐഡയെ ബഹുമുഖവും ആഴത്തിലുള്ളതുമായ ഒരു കഥാപാത്രമായി അവതരിപ്പിച്ചതാണ് ചിത്രത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി. ജസ്നയുടെ
ശ്രദ്ധേയമായ പ്രകടനത്തിലൂടെ, തൻ്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ രക്ഷിക്കാൻ എല്ലാം പണയപ്പെടുത്താൻ തയ്യാറുള്ള ആത്മശക്തിയുടെയും പ്രതിരോധശേഷിയുടെയും പ്രതീകമായായി ഐഡ ഉയർന്നുവരുന്നു. ഐഡയുടെ കഥാപാത്രത്തിൻ്റെ ഈ സൂക്ഷ്മമായ ചിത്രീകരണമാണ് ക്വോ വാദിസ്, ഐഡയെ കേവലം കാഴ്ചകൾക്കപ്പുറം ഉയർത്തുന്നത്. അത് ത്യാഗത്തിൻ്റെയും അതിജീവനത്തിൻ്റെയും ആഴത്തിലുള്ള അനുഭവമായി മാറുന്നു. വര്ഷങ്ങള്ക്കുശേഷം വീണ്ടെടുടുത്ത കൊല്ലപ്പെട്ടവരുടെ ശരീര അവശിഷ്ടങ്ങക്കിടയിൽ മക്കളുടെയും ഭർത്താവിന്റെയും ശേഷിപ്പുകൾ തിരയുന്ന ഐഡയുടെ ചിത്രം മനസ്സിനെ മുറിവേല്പിക്കും. ദൃശ്യപരമായി, സിനിമയിൽ മികച്ച കാഴ്ചയാണ് സംവിധായകയും ഛായാഗ്രാഹകനും (Christine A. Maier) ഒരുക്കിയിരിക്കുന്നത്. ഗ്രാമീണ ബോസ്നിയയിലെ മനോഹരമായ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങൾ ഒരുവശത്ത്. മറുവശത്ത് യുഎൻ കോമ്പൗണ്ടിലെ ഇടുങ്ങിയ ക്യാമ്പിനുള്ളിലെ ഓരോ ഫ്രെയിമിലും സ്പഷ്ടമായ പിരിമുറുക്കത്തിൻ്റെയും വരാനിരിക്കുന്ന വിനാശത്തിൻ്റെയും അടയാളങ്ങളുണ്ട്. അതുപോലെ ചിത്രത്തിൻ്റെ ശബ്ദ രൂപകൽപ്പനയും (Igor Camo) ഒരുപോലെ ആകർഷകമാണ്.
ഉപരോധിക്കപ്പെട്ട നഗരത്തിലുടനീളം പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന വെടിവയ്പ്പിൻ്റെയും സ്ഫോടനങ്ങളുടെയും ശബ്ദകോലാഹലങ്ങൾ പിരിമുറുക്കം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. അതിമനോഹരമായ ദൃശ്യങ്ങളും, അഭിനേതാക്കളുടെ മികച്ച പ്രകടനങ്ങളും, സിനിമക്ക് മാറ്റ് കൂട്ടുന്നു. അനേകം ഇന്റെർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലുകളിലേക്ക് തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു ഈ സിനിമ. റോട്ടർഡാം ഇന്റെർനാഷണൽ ഫിലിം ഫെസ്റ്റിവലുൾപ്പെടെ നിരവധി വേദികളിൽ പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ചു.
എന്നിരുന്നാലും ക്വോ വാദിസ്, ഐഡ ഏറ്റവുമധികം ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുക വംശഹത്യ തടയാൻ കഴിയാതിരുന്ന അന്താരാഷ്ട്ര സമൂഹത്തിൻ്റെ
പരാജയങ്ങളെപ്പറ്റിയായിരിക്കും. UN സമാധാന സേനയുടെ കമാന്ററായ ഡച്ചുകാരൻ ഒരിക്കൽ ഐഡയോട് തുറന്നു പറയുന്നുണ്ട്, തങ്ങൾ വെറും
കുഴലൂത്തുകാരാണ് എന്ന്. തങ്ങളുടെ കൺമുമ്പിൽ അരങ്ങേറുന്ന കൂട്ടക്കൊലയെ തടയാൻ കഴിവില്ലെന്ന് തെളിയിക്കുന്ന യുഎൻ സമാധാന സേനയുടെ കാര്യക്ഷമതയില്ലായ്മയുടെയും ബലഹീനതയുടെയും നേർക്ക് പിടിച്ച ഒരു കണ്ണാടിയാണ് ഈ ചിത്രം. അങ്ങനെ ചെയ്യുന്നതിലൂടെ, മാനുഷിക ഇടപെടലിൻ്റെ പരിമിതികളെക്കുറിച്ചും രാഷ്ട്രീയ നിഷ്ക്രിയത്വത്തിൻ്റെ അനന്തരഫലങ്ങളെക്കുറിച്ചുമുള്ള അസുഖകരമായ സത്യങ്ങളെ
അഭിമുഖീകരിക്കാൻ കാഴ്ചക്കാരെ നിർബന്ധിക്കുന്നു സംവിധായിക. വാർ ട്രിബ്യൂണല് കണ്ടെത്തൽ ഇപ്രകാരമായിരുന്നു…
ബലാത്സംഗത്തിനിരയായ സ്ത്രീകളെ പാതിജീവനോടെ കുഴിച്ചുമൂടി, പിഞ്ചുകുട്ടികളെപ്പോലും ലൈംഗികപീഡനത്തിനിരയാക്കി. ബലാത്സംഗത്തിനിരയായ സ്ത്രീകളെ, സെര്ബ് കുട്ടികളെ പ്രസവിക്കണമെന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ ഗര്ഭച്ഛിദ്രത്തിനുപോലും അനുവദിച്ചില്ല.
യുദ്ധം അവസാനിച്ചതിനുശേഷം കുഴിമാടങ്ങളിൽ നിന്നും ശരീരാവശിഷ്ടങ്ങള് പുറത്തെടുത്ത് DNA പരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാക്കി. ലോകം
കണ്ടിട്ടുള്ളതില്വെച്ചേറ്റവും വലിയ ഫോറന്സിക് പരിശോധനയായിരുന്നു അത്. ഏകദേശം 8000-ത്തോളംപേരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. കൂട്ടക്കൊലക്ക് അനുവാദം നൽകിയ സെര്ബ് നേതാവ് റദോവന് കരോജിച്ചും അത് നിഷ്ഠൂരമായി നടപ്പിലാക്കിയ കമാന്റർ റാറ്റ്കോ മ്ലാഡിക്കും കുറ്റക്കാരാണെന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര നീതിന്യായ കോടതി കണ്ടെത്തി, ഇരുവരും ശിക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
ക്വോ വാദിസ്, ഐഡ വംശീതയ്ക്കും യുദ്ധത്തിനുമെതിരെയുള്ള ഒരു സ്ത്രീയുടെ തീവ്രമായ പോരാട്ടത്തിൻ്റെ സാക്ഷ്യമായി നിലകൊള്ളുന്നു. സെബ്രെനിക്ക കൂട്ടക്കൊലയുടെ ഓര്മകളുടെ ചോരക്കറകളെ തുടച്ചുകളയാന് കാലത്തിനാകട്ടെ.
