‘എസ്കേപ് ടു വിക്ടറി’

പ്രൊഫ. ഷാജി ജോസഫ്

Escape to Victory (UK/116’/1981)
Director: John Huston
ഹോളിവുഡിലെ ഇതിഹാസ സംവിധായകൻ ജോൺ ഹസ്റ്റൺ സംവിധാനം ചെയ്ത് 1981-ൽ പുറത്തിറങ്ങിയ ഒരു സ്പോർട്സ്-വാർ ഡ്രാമയാണ് ‘എസ്കേപ് ടു വിക്ടറി’ (Escape to Victory), ചില രാജ്യങ്ങളിൽ Victory എന്ന പേരിൽ റിലീസ് ചെയ്തു. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട ഈ ചിത്രം വെറുമൊരു കായിക സിനിമ മാത്രമല്ല; മറിച്ച് അത് ഫാസിസത്തിനെതിരെയുള്ള മനുഷ്യന്റെ അതിജീവനത്തിന്റെയും, ഫുട്ബോൾ എന്ന കളിയുടെ അന്തർലീനമായ സ്വാതന്ത്ര്യ ബോധത്തിന്റെയും ഉജ്ജ്വലമായ ആവിഷ്കാരമാണ്. മൈക്കൽ കെയ്ൻ, സിൽവെസ്റ്റർ സ്റ്റാലോൺ എന്നിവർക്കൊപ്പം ഫുട്ബോൾ ചക്രവർത്തി പെലെ, ബോബി മൂർ തുടങ്ങിയ യഥാർത്ഥ കായിക പ്രതിഭകൾ അണിനിരന്ന ഈ ചിത്രം സിനിമാ-ഫുട്ബോൾ പ്രേമികളുടെ മനസ്സിൽ ഇപ്പോഴും ഒരു വിസ്മയമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധകാലത്ത് ജർമ്മനിയിലെ ഒരു നാസി തടങ്കൽപ്പാളയത്തിലാണ് കഥ നടക്കുന്നത്. യുദ്ധത്തടവുകാരായ സഖ്യകക്ഷി സൈനികർ തങ്ങളുടെ വിരസത മാറ്റാൻ ക്യാമ്പിനുള്ളിൽ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാറുണ്ട്. വെസ്റ്റ് ഹാം യുണൈറ്റഡിന്റെ മുൻ ഇംഗ്ലീഷ് താരം കൂടിയായ ക്യാപ്റ്റൻ ജോൺ കോൾബിയാണ് (Michael Caine) ഈ തടവുകാരുടെ ടീമിനെ നയിക്കുന്നത്.
ഒരിക്കൽ ഈ ക്യാമ്പ് സന്ദർശിക്കാനെത്തിയ ജർമ്മൻ മേജറും മുൻ ഫുട്ബോൾ കളിക്കാരനുമായ കാൾ വോൺ സ്റ്റൈനർ (Max von Sydow) കോൾബിയുടെ ടീമിന്റെ കളി കാണാൻ ഇടയാകുന്നു. ജർമ്മൻ ദേശീയ ടീമും ഈ യുദ്ധത്തടവുകാരും തമ്മിൽ ഒരു ‘സൗഹൃദ ഫുട്ബോൾ മത്സരം’ നടത്തിയാൽ എങ്ങനെയുണ്ടാകും എന്നൊരു ആശയം സ്റ്റൈനർ മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ കളി നാസി ജർമ്മനിയുടെ പ്രചാരണ വിഭാഗം (Propaganda Machine) ഏറ്റെടുക്കുന്നതോടെ കാര്യങ്ങൾ മാറിമറിയുന്നു. ഹിറ്റ്ലറുടെ ആര്യവംശ മേധാവിത്വവും, നാസി ശക്തിയും ലോകത്തിന് മുന്നിൽ പ്രദർശിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു രാഷ്ട്രീയ ആയുധമായി ജർമ്മനി ഈ മത്സരത്തെ മാറ്റുന്നു. അധിനിവേശ പാരീസിലെ പ്രശസ്തമായ കൊളംബസ് സ്റ്റേഡിയത്തിൽ വെച്ച് വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തിന് മുന്നിൽ മത്സരം നടത്താൻ അവർ തീരുമാനിക്കുന്നു.
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് അമേരിക്കൻ സൈനികനായ റോബർട്ട് ഹാച്ച് (Sylvester Stallone) കഥയിലേക്ക് വരുന്നത്. ഫുട്ബോൾ എന്താണെന്ന് വലിയ ധാരണയില്ലാത്ത ഹാച്ചിന്റെ ഏക ലക്ഷ്യം തടങ്കൽപ്പാളയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടുക എന്നത് മാത്രമാണ്. ട്രെയ്നർ എന്ന വ്യാജേന അവൻ ടീമിൽ കയറിപ്പറ്റുകയും ഒടുവിൽ ടീമിന്റെ ഗോൾകീപ്പറായി മാറുകയും ചെയ്യുന്നു. മത്സരത്തിനിടയിൽ ഫ്രഞ്ച് റെസിസ്റ്റൻസിന്റെ സഹായത്തോടെ ഹാഫ് ടൈമിൽ ഡ്രെസ്സിംഗ് റൂമിലെ രഹസ്യ തുരങ്കം വഴി രക്ഷപ്പെടാൻ സഖ്യകക്ഷി ടീം ഒരു വലിയ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കുന്നു.
പാരീസിലെ സ്റ്റേഡിയത്തിൽ പതിനായിരക്കണക്കിന് ഫ്രഞ്ച് ജനതയുടെയും നാസി ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ മത്സരം ആരംഭിക്കുന്നു. ജർമ്മൻ ടീം പരിക്കൻ കളിയും പക്ഷപാതപരമായ റഫറിയിംഗും ഉപയോഗിച്ച് സഖ്യകക്ഷി ടീമിനെ തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു. ആദ്യ പകുതിയിൽ ജർമ്മനി 4-1 എന്ന നിലയിൽ മുന്നിലെത്തുന്നു. സഖ്യകക്ഷി ടീമിലെ പല കളിക്കാർക്കും ഗുരുതരമായി പരിക്കേൽക്കുന്നു.

ഇടവേളയിൽ, മുൻപ് നിശ്ചയിച്ചതുപോലെ ഫ്രഞ്ച് പ്രതിരോധ പ്രവർത്തകർ കളിക്കാരെ രക്ഷപ്പെടുത്താനായി ഡ്രെസ്സിംഗ് റൂമിലെ ബാത്ത് ടബ്ബിനടിയിലെ തുരങ്കം തുറക്കുന്നു. കളിക്കാർക്ക് എളുപ്പത്തിൽ രക്ഷപ്പെട്ട് സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് നടക്കാമായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇവിടെയാണ് സിനിമ അതിന്റെ ഏറ്റവും വൈകാരികമായ മുഹൂർത്തത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നത്.
കോർപ്പറൽ ലൂയിസ് ഫെർണാണ്ടസ് (പെലെ അഭിനയിച്ച റോൾ) ഉൾപ്പെടെയുള്ള കളിക്കാർ രക്ഷപ്പെടാൻ വിസമ്മതിക്കുന്നു. ഭീരുക്കളെപ്പോലെ ഒളിച്ചോടുന്നതിനേക്കാൾ, തങ്ങളെ ചവിട്ടിമെതിച്ച നാസി ഭരണകൂടത്തിന് കളിക്കളത്തിൽ വെച്ച് മറുപടി നൽകണം എന്ന് അവർ തീരുമാനിക്കുന്നു. “നമുക്ക് ജയിക്കണം, തിരിച്ചുപോയി കളിച്ച് നമുക്ക് അവരെ തോൽപ്പിക്കാം” എന്ന കളിക്കാരുടെ ആവേശം ക്യാപ്റ്റൻ കോൾബിയെയും ഒടുവിൽ ഹാച്ചിനെയും മാറ്റിചിന്തിപ്പിക്കുന്നു. സ്വാതന്ത്ര്യത്തേക്കാൾ വലുത് കളിയിലെ നീതിയും അന്തസ്സുമാണെന്ന് അവർ തിരിച്ചറിയുന്നു. ഫുട്ബോളിന്റെ യഥാർത്ഥ വീര്യം (True Spirit of Football) പ്രകടമാകുന്ന നിമിഷമാണിത്.
രണ്ടാം പകുതിയിൽ പരിക്കുകളെ അവഗണിച്ച് അവർ തകർത്തു കളിക്കുന്നു. കളിക്കളത്തിൽ പെലെ പ്രകടിപ്പിച്ച മാന്ത്രികത സിനിമയുടെ ദൃശ്യഭംഗി കൂട്ടുന്നു. പ്രത്യേകിച്ച്, പരിക്കേറ്റ തോളുമായി വായുവിൽ ഉയർന്നുപൊങ്ങി പെലെ അടിക്കുന്ന ആ ഐതിഹാസികമായ ‘ബൈസൈക്കിൾ കിക്ക്’ (Overhead Bicycle Kick) ഗോൾ, സ്റ്റേഡിയത്തിലെ നാസി മേധാവികളെപ്പോലും എഴുന്നേറ്റ് നിന്ന് കൈയടിപ്പിക്കാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
അവസാന നിമിഷങ്ങളിൽ ഹാച്ച് നടത്തിയ രക്ഷാപ്രവർത്തനവും ഗോൾകീപ്പിംഗും ആവേശം ഇരട്ടിയാക്കുന്നു. ഒടുവിൽ മത്സരം 4–4 സമനിലയിൽ അവസാനിക്കുന്നു. എന്നാൽ ആ സമനില തന്നെ വിജയത്തേക്കാൾ പതിന്മടങ്ങു് വലുതാണ്.
ചിത്രം ശക്തമായ രാഷ്ട്രീയ ബോധ്യം മുന്നോട്ട് വെക്കുന്നുണ്ട്. ഹിറ്റ്ലറുടെ ഫാസിസ്റ്റ് ഭരണകൂടം കായികരംഗത്തെ എങ്ങനെ തങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രചാരണങ്ങൾക്കായി (Propaganda) ദുരുപയോഗം ചെയ്തു എന്ന് സിനിമ വ്യക്തമാക്കുന്നു. എന്നാൽ, ഇതിനെതിരെ ഫുട്ബോളിനെ ഒരു പ്രതിരോധ ആയുധമാക്കുകയാണ് സഖ്യകക്ഷി സൈനികർ ചെയ്യുന്നത്. തോക്കുകളും ബോംബുകളും ഇല്ലാതെ, കേവലം ഒരു പന്തുകൊണ്ട് ഫാസിസത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തെ തകർക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് അവർ തെളിയിക്കുന്നു. സ്റ്റേഡിയത്തിൽ തടിച്ചുകൂടിയ ഫ്രഞ്ച് ജനത തങ്ങളുടെ ദേശീയ ഗാനമായ ‘ലാ മാഴ്സെയിലൈസ്’ (The Marseillaise) ആലപിക്കുന്നത് അധിനിവേശത്തിനെതിരെയുള്ള ജനങ്ങളുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രതിഷേധമായി മാറുന്നു.
സിനിമയുടെ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസം നിറഞ്ഞ ക്ലൈമാക്സിൽ, കളി അവസാനിച്ചയുടൻ ആവേശഭരിതരായ ഫ്രഞ്ച് കാണികൾ കൂട്ടത്തോടെ മൈതാനത്തേക്ക് ഇരച്ചുകയറുന്നു. അവർ ജർമ്മൻ സൈന്യത്തെ മറികടന്ന് സഖ്യകക്ഷി കളിക്കാർക്ക് സാധാരണ വസ്ത്രങ്ങളും തൊപ്പികളും നൽകി ജനക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ സ്റ്റേഡിയത്തിന് പുറത്തേക്ക് കടത്തുന്നു. ഫാസിസ്റ്റ് രാഷ്ട്രീയത്തിന് മേൽ ജനകീയ കൂട്ടായ്മയുടെയും കായിക വിനോദത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ വിജയം കൂടിയാണ് ഈ രംഗം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.
ജോൺ ഹസ്റ്റൺ എന്ന സംവിധായകൻ യുദ്ധത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തെയും കളിക്കളത്തിലെ ആവേശത്തെയും ഒരേ നൂലിൽ കോർത്തിണക്കുന്നതിൽ പൂർണ്ണമായി വിജയിച്ചു. യഥാർത്ഥ ഫുട്ബോൾ ഇതിഹാസങ്ങളായ പെലേ, ബോബി മൂർ, ഓസ്വാൾഡോ ആർഡിലസ് എന്നിവരുടെ സാന്നിധ്യം ചിത്രത്തിന് അസാധാരണ യാഥാർഥ്യബോധം നൽകുന്നു. ബിൽ കോണ്ടിയുടെ പശ്ചാത്തല സംഗീതം സിനിമയുടെ ഓരോ നിമിഷത്തെയും കൂടുതൽ ഉജ്ജ്വലമാക്കുന്നു.
ഈ സിനിമയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി ഫുട്ബോളിനെ ഒരു കളിയായി മാത്രം കാണുന്നില്ല എന്നതാണ്. ഇവിടെ ഫുട്ബോൾ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭാഷയാണ്, ഫാസിസത്തിനെതിരായ മനുഷ്യരുടെ പോരാട്ടമാണ്. രാഷ്ട്രീയം ജനങ്ങളെ വിഭജിക്കുമ്പോൾ ഫുട്ബോൾ അവരെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നു. വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള തടവുകാർ ഒരേ ടീമായി മാറുന്നു. ദേശീയതയ്ക്കും ഭാഷയ്ക്കും മുകളിലായി മനുഷ്യരുടെ ഐക്യം ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നു.
ഫുട്ബോൾ എന്നത് വെറുമൊരു വിനോദമല്ല, മറിച്ച് അത് മനുഷ്യന് പ്രത്യാശയും ആത്മാഭിമാനവും നൽകുന്ന ഒന്നാണെന്ന് ഈ ചിത്രം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കെതിരെ കായികലോകം തീർത്ത ഏറ്റവും മികച്ച പ്രതിരോധത്തിന്റെ കഥ പറയുന്ന ഈ ചിത്രം, എക്കാലത്തെയും മികച്ച ഫുട്ബോൾ സിനിമകളുടെ പട്ടികയിൽ മുൻപന്തിയിൽ തന്നെ തുടരും.